Verkiezingen 2025: wat willen de partijen met de jeugdzorg?

De verkiezingen voor de Tweede Kamer komen eraan. Welke plannen hebben de verschillende partijen voor de jeugdzorg? Of – zoals wij het liever zeggen – voor familiezorg? In dit artikel hebben we de standpunten uit de programma’s van de vijftien grootste partijen op een rij gezet. Lees de uitgebreide omschrijving of scan de drie bullets voor een samenvatting.

GroenLinks-PvdA wil de wachttijden in de jeugdzorg verkorten, het personeelstekort aanpakken en de invloed van commerciële partijen in de zorg verminderen. De partij kiest voor een hervorming van het zorgstelsel, waarbij zorg breder en meer op basis van samenwerking en solidariteit wordt vormgegeven.

In het verkiezingsprogramma wordt de nadruk gelegd op een integrale aanpak, onder meer door het aanstellen van brugfunctionarissen op scholen. Deze medewerkers zorgen voor betere verbindingen tussen ouders, school, jeugdzorg en armoedebestrijding. Vrijheidsbeperkende maatregelen worden zo veel mogelijk beperkt. Verder wil de partij de gesloten jeugdzorg verder afbouwen en blijven investeren in kleinschalige, open alternatieven voor kinderen die tijdelijk niet thuis kunnen wonen. Uithuisplaatsingen moeten een uiterste maatregel blijven. Ook moet er nieuw jeugdbeschermingsstelsel komen, op basis van de aanbevelingen van een staatscommissie.

Kinderen krijgen meer zeggenschap over hun behandeling, met een mogelijkheid om hulp tot 21 jaar te verlengen. De partij wil het gezin centraal stellen en ervoor kiezen om kinderen zoveel mogelijk in de eigen omgeving te laten opgroeien. De kosten van jeugdzorg mogen niet afhankelijk zijn van het inkomen van ouders; eigen bijdragen worden uitgesloten. De partij streeft naar een jeugdzorgsysteem waarin solidariteit, toegankelijkheid en samenwerking voorop staan.

Kortom, GroenLinks-PvdA wil:

• Wachttijden verkorten, personeelstekorten aanpakken en minder marktwerking
• Integrale aanpak met brugfunctionarissen op scholen
• Meer zeggenschap voor jongeren, hulp mogelijk tot 21 jaar en geen ouderbijdrage

Het CDA zet in op een integrale benadering van jeugdzorg, waarin de directe omgeving van het kind – zoals huisvesting, onderwijs, gezinsondersteuning en beperking van negatieve effecten van sociale media – centraal staat. Het uitgangspunt is dat jeugdzorg aanvullend moet zijn; de eerste verantwoordelijkheid ligt bij ouders, scholen en verenigingen.

Wanneer jeugdzorg nodig is, wil het CDA deze anders organiseren, conform de Hervormingsagenda Jeugd, zodat kinderen en gezinnen sneller en dichtbij huis de juiste hulp krijgen. De adviezen van de commissie-Van Ark moeten nageleefd worden. De partij pleit voor regionale organisatie van zware jeugdzorg, zowel in de inkoop als de aansturing, met nadruk op bewezen effectieve methoden en strengere kwaliteitseisen. Naast effectiviteit moet ook de tevredenheid van kinderen en ouders hierbij een rol spelen.

Verder wil het CDA de benoeming van een minister met verantwoordelijkheid voor kindregelingen, kinderopvang en jeugdbeleid. Op scholen pleit de partij voor een vast aanspreekpunt om samenwerking tussen jeugdhulp en onderwijs te bevorderen. Tot slot zet het CDA in op een zachte landing voor jongvolwassenen die uit de jeugdzorg komen, door soepeler om te gaan met de leeftijdsgrens van 18 jaar.

Kortom, het CDA wil:

• Integrale jeugdzorg met focus op omgeving van het kind
• Minister voor jeugdbeleid
• Soepelere overgang na 18 jaar voor jongeren uit de jeugdzorg

De VVD streeft naar betere jeugdzorg, met het uitgangspunt dat goede jeugdzorg en jeugdpsychiatrie toegankelijk zijn voor iedereen die dat nodig heeft. Daarbij blijft de partij vasthouden aan de Hervormingsagenda Jeugd, als antwoord op de problemen sinds de decentralisatie van 2015.
Voorkomen moet worden dat kinderen onnodig een label krijgen, vindt de partij. Jongeren met de zwaarste problematiek krijgen voorrang bij hulp en ondersteuning. Kinderen en jongeren met lichtere problematiek vallen in eerste instantie onder de verantwoordelijkheid van de ouders, eventueel met ondersteuning door lokale teams. Hiermee wordt gestreefd naar een efficiëntere inzet van jeugdzorg, waarbij maatwerk en passende hulp centraal staan.

Kortom, de VVD wil:

• Toegankelijke jeugdzorg en jeugdpsychiatrie, volgens de Hervormingsagenda Jeugd
• Voorrang voor zware problematiek, lichte gevallen bij ouders en lokale teams
• Efficiëntere inzet van jeugdzorg met focus op maatwerk en passende hulp

D66 ziet de oorzaak van problemen in de jeugdzorg in het systeem zelf. De partij kiest ervoor om niet alleen te kijken naar het kind, maar naar de gehele omgeving. Alle partijen rond een kind moeten worden versterkt. Pas als er bij gezinnen, scholen en buurten sprake is van stabiliteit, bestaanszekerheid, begeleiding, onderwijsondersteuning en vertrouwen, komt aanvullende zorg in beeld. Dit vertaalt zich in meer investeringen in opvoedondersteuning en buurtinitiatieven, en voldoende middelen voor scholen.

Bij beleidsvorming voor jeugd en gezinnen pleit D66 voor een aanpak die alle domeinen overstijgt: van wonen tot onderwijs, van sociale zekerheid tot jeugdcriminaliteit. Gemeenten krijgen ruimte en middelen om preventie lokaal vorm te geven, terwijl landelijke spelregels zorgen voor kwaliteit, transparantie en samenwerking. In de uitvoering komt het gezin centraal te staan en is vertrouwen het uitgangspunt. Professionals krijgen meer handelingsvrijheid en worden bevrijd van een te zware registratiedruk. Daarnaast maakt D66 extra geld vrij voor goede lonen, betere begeleiding en minder administratieve lasten voor jeugdzorgmedewerkers.

Kortom, D66 wil:

• Versterking van gezin, school en buurt met nadruk op preventie en ondersteuning
• Domeinoverstijgend jeugdbeleid met ruimte voor gemeenten en landelijke kwaliteitskaders
• Meer vertrouwen en investeringen in jeugdzorgprofessionals

Volgens JA21 stagneert de noodzakelijke vernieuwing van de jeugdzorg door een aantal knelpunten, zoals een gebrek aan deskundigheid bij gemeenten, onvoldoende samenwerking, geldtekorten, administratieve lasten en financiële problemen bij zorgaanbieders.

Om dit te verbeteren wil de partij de samenwerking binnen jeugdzorgregio’s versterken, terwijl regie en budgetten zo lokaal mogelijk worden ingericht. Hierop mag niet verder worden bezuinigd. Dit moet de lokale democratie in staat stellen beter toezicht te houden op de kwaliteit van de uitvoering. Daarnaast pleit JA21 voor een actievere rol van scholen bij het vroegtijdig signaleren van problemen bij jongeren, zodat er sneller passende ondersteuning kan worden geboden.

Daarnaast wil JA21 inzetten op het voorkomen van misbruik, loverboyproblematiek, pesterijen en criminele ronselpraktijken. De partij pleit daarom voor meer preventie, weerbaarheidstraining en nauwe samenwerking tussen onderwijs, jeugdzorg en justitie.

Kortom, JA21 wil:

• Betere samenwerking binnen jeugdzorgregio’s, lokaal regie en budget
• Actieve rol voor scholen in vroegsignalering van problemen
• Meer preventie en samenwerking tegen misbruik, pesten en criminele ronselpraktijken

De SP wil de jeugdzorg anders organiseren en financieren om kinderen overal in het land tijdig de juiste hulp te bieden. De partij pleit voor landelijke financiering van specialistische jeugdzorg, zodat deze toegankelijk blijft en gemeenten voldoende middelen hebben om hun taken goed uit te voeren. Marktwerking en bureaucratie moeten worden afgeschaft, en in wijken met veel gezondheidsproblemen wil de SP extra investeren om zorg dichter bij de mensen te brengen.

De partij wil uithuisplaatsingen zoveel mogelijk voorkomen door gezinnen tijdig passende hulp te bieden. Als een kind toch niet thuis kan wonen, moet er een stabiele plek zijn zonder voortdurende doorplaatsingen. Door gezinshuizen en woonvoorzieningen structureel te financieren, kunnen jongeren op één plek blijven wonen met een stabiel team van hulpverleners.

Daarnaast benadrukt de SP het belang van een liefdevolle jeugdzorg, waarin medewerkers waardering, steun en een eerlijk salaris verdienen. De organisatie moet zo worden ingericht dat misstanden worden voorkomen, en er moet beter geluisterd worden naar ouders en jongeren, die meer zeggenschap over hun zorg krijgen.

Ook wil de SP dat zorg niet stopt zodra jongeren 18 worden. Ondersteuning moet doorgaan totdat de belangrijkste basisvoorwaarden - wonen, een sociaal netwerk, werk of onderwijs, inkomen en welzijn - op orde zijn.

Kortom, de SP wil:

• Landelijke financiering specialistische jeugdzorg en afschaffen marktwerking
• Voorkomen van uithuisplaatsingen en blijvende zorg na 18 jaar
• Waardering en eerlijk salaris voor medewerkers

De Partij voor de Dieren pleit in haar verkiezingsprogramma voor een fundamenteel andere benadering van jeugdzorg. Het moet toegankelijk en dichtbij worden georganiseerd, zodat gemeenten over voldoende middelen beschikken om kwalitatieve en preventieve ondersteuning te bieden. Marktwerking en overbodige bureaucratie horen niet thuis in de zorg; het belang van kinderen krijgt voorrang en stabiele relaties tussen jongeren en hulpverleners vormen de basis.

Uithuisplaatsingen worden zoveel mogelijk voorkomen door gezinnen tijdig en passend te ondersteunen. Moet een kind toch tijdelijk elders wonen, dan staat rust en continuïteit voorop. Structurele financiering van gezinshuizen en kleinschalige opvang voorkomt dat kinderen vaak moeten verhuizen.

Ook als een kind 18 jaar is geworden, moet zorg en begeleiding beschikbaar zijn, vindt de partij, totdat zaken als huisvesting, onderwijs en netwerk goed geregeld zijn. Liefdevolle bejegening, zeggenschap voor jongeren en een luisterend oor zijn volgens het programma uitgangspunten, evenals het voorkomen van misstanden en wachtlijsten. Preventieve en kleinschalige jeugdzorg staat centraal, met blijvende ondersteuning tot in de volwassenheid.

Kortom, de Partij voor de Dieren wil:

• Toegankelijke, preventieve jeugdzorg zonder marktwerking
• Uithuisplaatsing voorkomen, focus op rust en continuïteit
• Blijvende zorg na 18 jaar

BBB richt zich op het voorkomen van jeugdzorgproblematiek door in te zetten op een gezonde leefstijl, sociale verbondenheid en versterking van gezinnen. De partij benadrukt dat niet alle problemen via de zorg oplosbaar zijn en wil daarom buurten, scholen en sportclubs actief betrekken. Sport wordt gezien als een krachtig preventief en verbindend middel, en als gezond alternatief voor de negatieve effecten van sociale media.

Daarnaast wil BBB de druk op de jeugdzorg verlichten door meer aandacht te besteden aan mentale gezondheid en door maatschappelijke werkers en wijkteams in buurten een belangrijke signalerende rol te geven. Voor jongeren met ernstige psychische problemen of complexe multiproblematiek wil de partij onderzoeken of landelijke organisatie van hun zorg nodig is, omdat deze zorg nu vaak onvoldoende beschikbaar is op gemeentelijk niveau. Nauw overleg tussen zorg en het sociaal domein wordt als noodzakelijk gezien. Door het belang van het kind centraal te stellen in besluitvorming rondom zorg en geestelijke gezondheidszorg, streeft BBB naar betere afstemming tussen alle betrokken partijen.

Kortom, de BBB wil:

• Preventie via gezonde leefstijl, gezinnen, scholen en sportclubs
• Signalering door wijkteams en maatschappelijk werkers
• Mogelijke landelijke organisatie voor complexe zorg

De ChristenUnie pleit voor een versterking van de leefomgeving van kinderen. Een belangrijk uitgangspunt is preventie door een betere toerusting van alle partijen rond een kind. Binnen scholen moet pedagogische ondersteuning vanzelfsprekend aanwezig zijn. Ook wil de partij samenwerking tussen ouders, scholen, kerken en buurtorganisaties bevorderen.

De partij wil een minister aanstellen die expliciet verantwoordelijk is voor het realiseren van samenhangend gezinsbeleid. De aandacht voor het gezin komt ook naar voren in de ambitie om scheidingen te voorkomen door relatietherapie te vergoeden en gezinnen extra te ondersteunen.

De partij is tegen het invoeren van een eigen bijdrage in de jeugdzorg en steunt de Hervormingsagenda Jeugd. Ze vindt dat duidelijker moet zijn welke zorg onder de Jeugdwet valt, dat er minder papierwerk komt en dat het inkopen van zorg beter geregeld wordt. Specialistische hulp, zoals bij trauma of eetstoornissen, moet sneller beschikbaar zijn. Gemeenten moeten hiervoor voldoende en stabiel geld krijgen, zonder dat gezinnen zelf hoeven te betalen.

Uithuisplaatsing ziet de ChristenUnie alleen als uiterste middel, met de voorkeur voor pleeggezinnen of gezinshuizen boven instellingen. Organisaties die een uithuisplaatsing succesvol voorkomen, worden daarvoor beloond. De partij wil de rechtsbescherming van kinderen en ouders versterken en de gesloten jeugdzorg stapsgewijs afbouwen.

Tot slot maakt de CU zich zorgen over psychisch lijden onder jongeren en het toenemende aantal euthanasieverzoeken. Jongeren verdienen betere zorg en begeleiding; daarom wil de partij extra investeren in psychiatrische ondersteuning en euthanasie onder de dertig jaar tijdelijk stopzetten.

Kortom, de ChristenUnie wil:

• Versterking van leefomgeving, preventie en samenwerking rond het kind
• Minister voor gezinsbeleid, geen eigen bijdrage
• Succesvol voorkomen van uithuisplaatsing wordt beloond

Voor de visie van DENK is geen nieuw partijprogramma beschikbaar. Uitgaande van de versie voor 2023-2027 valt te concluderen dat de partij jeugdzorg ziet als een basisvoorziening die niet afhankelijk mag zijn van financiële tekorten of bureaucratische belemmeringen. Daartoe wordt gepleit voor structurele verbeteringen in de organisatie en financiering.

Volgens DENK mogen er geen bezuinigingen plaatsvinden zolang de jeugdzorg kampt met ernstige problemen, zoals lange wachtlijsten en tekorten bij gemeenten. De partij stelt dat gemeenten structureel meer geld moeten krijgen om aan de vraag te kunnen voldoen.

Het Rijk zou meer verantwoordelijkheid moeten nemen in de aansturing van de jeugdzorg. Zonder landelijke regie is volgens de partij niet te garanderen dat jongeren en gezinnen overal dezelfde zorg krijgen. Ook wil DENK de administratieve druk op instellingen en hulpverleners verlagen. Vertrouwen van de overheid in zorgprofessionals moet daarbij het uitgangspunt zijn.

Een ander speerpunt is het verlengen van de leeftijdsgrens in de Jeugdwet. Jongeren die zorg nodig hebben, zouden niet automatisch worden afgeschreven wanneer ze 18 worden.

Kortom, DENK wil:

• Jeugdzorg als basisvoorziening
• Meer rijksregie en structureel geld voor gemeenten, verlaging administratieve druk
• Leeftijdsgrens in Jeugdwet verruimen, geen uitsluiting na 18 jaar

Forum voor Democratie wil het jeugdzorgstelsel ingrijpend hervormen. De partij richt zich op het bestrijden van perverse financiële prikkels rondom gedwongen uithuisplaatsingen en vindt dat jeugdzorg vooral gericht moet zijn op het goed laten functioneren van gezinnen. Bovendien moet de decentralisatie van jeugdzorg worden teruggedraaid. Toegang tot hulpverlening moet worden beperkt tot de gevallen waar sprake is van ernstige problematiek.

Om de bureaucratie te verminderen, streeft de partij naar minder regels en indicatoren voor jeugdzorg en meer professionele autonomie voor zorgverleners. De partij pleit voor kleinschaligheid en wil dat zorg laagdrempelig en dicht bij huis georganiseerd wordt, met oog voor het belang van het kind. Daarnaast moet de privacy van gezinnen worden vergroot.

Er moet meer nadruk komen op preventie, zodat gezinnen tijdig hulp en ondersteuning krijgen om grotere problemen te voorkomen. Hiermee kiest de partij voor een stelsel waarin gezinnen zoveel mogelijk zelfredzaam zijn, de overheid zich terughoudend opstelt en professionele hulp alleen inzet waar dat noodzakelijk is.

Kortom, Forum voor Democratie wil:

• Decentralisatie terugdraaien en focus op het gezin
• Kleinschalige zorg dichtbij huis
• Meer zelfredzaamheid, terughoudende rol voor de overheid

Volt wil de jeugdzorg in 2025 verbeteren met wetenschappelijk onderbouwd beleid en intensieve samenwerking tussen alle betrokken partijen. De partij onderschrijft de Hervormingsagenda Jeugd en pleit voor snelle uitvoering, zodat ondersteuning zoveel mogelijk in de eigen omgeving plaatsvindt en gespecialiseerde zorg snel bereikbaar is.

In de plannen ligt de nadruk op een gezinsgerichte aanpak waarin jongeren medezeggenschap krijgen. Wijkteams bieden ondersteuning en bij complexe problematiek volgt doorverwijzing naar gespecialiseerde jeugdzorg. Ontwikkeling en professionalisering binnen de zorg krijgen prioriteit, met expliciete aandacht voor onderzoek naar de impact van sociale media en digitale technologie op de mentale gezondheid van jongeren en laagdrempelige begeleiding voor gezinnen en professionals.

Volt wil de leeftijdsgrens van 18 jaar in de jeugdzorg met verblijf loslaten, zodat jongeren ondersteuning krijgen tot ze zelfstandig zijn. Ook investeert Volt in begeleiding van kwetsbare gezinnen. Preventie richt zich op armoedebestrijding, investeringen in huisvesting en tijdige traumaverwerking als basisvoorwaarden.

Tot slot wil Volt een regeringscommissaris Jeugd- en Jongerenparticipatie aanstellen om de stem van jongeren te laten horen en de Nationale Jeugdstrategie effectief uit te voeren.

Kortom, Volt wil:

• Wetenschappelijk onderbouwd beleid, samenwerking en snelle Hervormingsagenda Jeugd
• Gezinsgerichte aanpak, meer medezeggenschap voor jongeren
• Leeftijdsgrens van 18 jaar loslaten

De SGP zegt goede jeugdzorg te zien als een christelijke opdracht. De partij vindt dat gezinnen, kerken en maatschappelijke organisaties de primaire verantwoordelijkheid dragen voor het welzijn van ‘jeugdigen’. Het gezin krijgt in dat kader veel aandacht. Niet alleen pleit de partij voor een Minister van Gezin en Jeugd, ook moet relatie- en gezinstherapie onderdeel worden van het basispakket.

Jeugdzorg moet zoveel mogelijk in de eigen omgeving van het kind worden geboden en waar nodig snel en laagdrempelig bereikbaar zijn. De SGP wil meer inzetten op preventie en minder op medicalisering. Daarnaast pleit de partij ervoor dat in de wet duidelijker wordt vastgelegd welke vormen van jeugdhulp gemeenten wel en niet verplicht zijn te bieden, zodat er meer duidelijkheid en consistentie komt in het beleid. Ook moet zorg niet abrupt stoppen bij het bereiken van 18 jaar.

Verder zet de SGP in op het verminderen van bureaucratie, meer waardering voor mantelzorgers en vrijwilligers en een overzichtelijker jeugdbeschermingssysteem. Ook wordt er geïnvesteerd in een sterkere verbinding tussen jeugdhulp en onderwijs.

Kortom, de SGP wil:

• Minister van Gezin en Jeugd en relatie- en gezinstherapie in het basispakket
• Duidelijke wettelijke plichten voor gemeenten en doorlopende hulp na 18 jaar
• Sterkere verbinding tussen jeugdhulp en onderwijs

NSC ziet dat door het huidige systeem kinderen en gezinnen soms juist extra problemen ontstaan. De partij wil de jeugdzorg daarom grondig hervormen, met het belang van het kind, eenvoud en stabiliteit als uitgangspunt.

Zo moeten de basisrechten van kinderen onder jeugdbescherming in de wet worden vastgelegd. Er moeten gezinsgerichte wijkteams komen die samenwerken met huisvesting, onderwijs en schuldhulp. Gemeenten krijgen de taak om uithuisplaatsingen zoveel mogelijk te voorkomen. Bij alle beslissingen moet de stem van het kind meewegen, en het toezicht door de Inspectie moet beter en effectiever.

Ook wil NSC een einde maken aan het steeds doorplaatsen van kinderen binnen de jeugdzorg. Kinderen moeten recht hebben op een vaste plek en begeleider, en mogen niet meer dan één keer verhuizen zonder tussenkomst van een rechter. Jeugdzorg mag volgens NSC alleen plaatsvinden in drie vormen: pleegzorg, gezinshuizen en kleinschalige woonvormen. Gesloten jeugdzorg moet snel worden afgebouwd en kinderen moeten zoveel mogelijk in hun eigen regio blijven.

Binnen gezinnen moet hulp beter en samenhangend worden georganiseerd. Professionals en gezinnen zoeken samen naar passende, meer ambulante zorg. De inkoop van zorg moet via provincies gaan om kosten te verlagen en de kwaliteit te verhogen.

Ook preventie is volgens NSC belangrijk. De partij wil investeren in mentale weerbaarheid, een gezonde leefstijl en het tegengaan van schadelijke invloeden zoals ongezond eten en middelengebruik. Jeugdzorg moet bovendien minimaal tot 23 jaar doorlopen, zodat jongeren in de overgang naar volwassenheid begeleiding houden. Verder moet bureaucratie worden verminderd en samenwerking tussen zorg, welzijn en onderwijs worden versterkt.

Kortom, NSC wil:

• Ingrijpende hervorming, basisrechten kinderen wettelijk vastleggen
• Einde aan doorplaatsingen, snel afbouwen gesloten zorg
• Ondersteuning tot 23 jaar

Als iHub onderwijs & familiezorg vinden we speciaal onderwijs ook erg belangrijk

Ook Jeugdzorg Nederland besteedt aandacht aan de Tweede Kamerverkiezingen. Zij maakte filmpjes van kandidaat-Kamerleden over Jeugdzorg en publiceren binnenkort een handige infographic met de standpunten van politieke partijen.