Als taal (even) niet meewerkt, mis je informatie die wél telt
Hoe gaat het met je? Wat gebeurt er allemaal om je heen? Wat voel je? Hoe gaat het met je kind? Waar heb je zorgen over? Ouders en kinderen krijgen tientallen vragen op zich af tijdens de hulp. Veel mensen kunnen deze wel beantwoorden, maar dat is niet voor iedereen even gemakkelijk. Stel je hebt veel stress of een lichte verstandelijke beperking, of je beheerst de Nederlandse taal niet goed. Dan kan het een grote opgave zijn om concreet te verwoorden wat je ziet en voelt. In veel methodieken en vragenlijsten die we in de hulpverlening toepassen, speelt taal een grote rol. Instrumenten die specifiek ontwikkeld zijn op het thema complexe scheiding zijn daar geen uitzondering op.
Samen met Sterk Huis en Universiteit Utrecht ontwikkelde iHub het instrument Screening en Evaluatie bij Scheidingshulp (SCRES). Sinds de oplevering van de eerste versie van de SCRES in 2021 is het instrument door meer dan 90 organisaties in Nederland en België in gebruik genomen. De SCRES-stellingenlijsten zijn ingebouwd in BergOp en ook voor iHub zelf beschikbaar. Ook deze lijsten vragen aardig wat van het taal- en redeneervermogen van de invuller. Als ontwikkelaars kregen we de afgelopen jaren steeds vaker de vraag om een versie van de SCRES te ontwikkelen die geschikt is voor mensen met behoefte aan concrete en compacte taal. Niet iedereen kan met conceptuele en standaardtaal uit de voeten. Eerder werd door professionals en onderzoekers van iHub (Altra) al een scheidingmethodiek ontwikkeld, met als titel Ouders Werken Samen: stap voor stap van ruzie naar rust. Deze is enkele jaren geleden overgedragen aan Stichting Ouderschap Blijft. Het ontwikkelen van een korte bijpassende variant van de SCRES, op A2 taalniveau, was een logische stap.
Van SCRES naar SCRES (A2): een volgende stap in toegankelijkheid
Het instrument SCRES , dus ook de SCRES (A2), is ontworpen als gespreksinstrument. Het geeft bij start en einde van een hulptraject te achterhalen en bespreken hoe ouders en kinderen de scheidingssituatie ervaren. Bij start van de hulp geeft dit informatie om samen te beslissen over doelen en het inrichten van de hulp. Bij einde van de hulp biedt het informatie om te evalueren. De SCRES is ook geschikt om probleemafname te meten en om wetenschappelijk onderzoek mee te doen. Zo rondde iHub, Sterk Huis en Universiteit Utrecht in 2024 een eerste onderzoek af naar uitkomsten van scheidingshulp en werken we op dit moment met dezelfde partners aan een onderzoek naar kernelementen van scheidingshulp. Het ontwikkelen van een versie van de SCRES op A2 taalniveau werd in de tussentijd een nieuw onderzoeksproject, uitgevoerd door iHub en Sterk Huis.
Veel van het onderzoek dat we bij iHub doen, wordt betaald uit externe subsidies. Subsidiefonds Pro Juventute Amsterdam was bereid om dit nieuwe project te financieren. iHub en Sterk Huis hebben het project uitgevoerd, in samenwerking met professionals en ervaringsdeskundigen van onder andere Amarant, Koraal Groep, William Schrikker Groep, Youz en Kenniscentrum LVB.
Op papier klinkt het als een kleine stap, maar toegankelijk maken is niet alleen een kwestie van herformuleren en vereenvoudigen. We denken vaak dat vooral moeilijke woorden het probleem zijn, maar die kun je nog uitleggen. Maar woorden die bijvoorbeeld een dubbele betekenis kunnen hebben zijn vaak veel lastiger. Net als zinnen die geschreven zijn in voltooide tijd en lijdende vorm en die bijzinnen bevatten. Dat vroeg om grote aanpassingen ten opzichte van de SCRES-lijsten in standaardtaal. Naast taal telt ook de vormgeving van het instrument. Is deze rustig en uitnodigend? Is de lengte niet ontmoedigend? Kunnen mensen uit de voeten met genuanceerde antwoordschalen en hoe dicht moeten die bij het antwoord staan? Bij het herontwerpen moet je je diep inleven in de leef- en belevingswereld van de personen die straks de stellinglijsten invullen. Het inzicht en de visie van de professionals en daarboven nog die van de ervaringsdeskundigen die met ons meewerkten was essentieel voor het succes van dit project.
Wat is er opgeleverd?
De kernopbrengst van het project is concreet: twee goed onderbouwde SCRES-stellingenlijsten op A2 taalniveau, één voor ouders en één voor kinderen. Deze zijn ingebouwd in BergOp en beschikbaar gemaakt als standalone PDF-versies. Op dit moment werken we nog aan een standalone digitale versie die je als app in een browser kunt gebruiken, zonder dat je een internetconnectie nodig hebt. Deze versie krijgt onder andere een aantrekkelijker vormgeving en voorleesfunctie. Over deze meer visuele versie communiceren we zodra deze gereed is.
Dit project laat goed zien dat het ontwikkelen van de praktijk van jeugdzorg het meest oplevert als je de drie kennisbronnen wetenschappelijke kennis, professionele kennis en ervaringskennis alle drie benut. Het laat ook zien dat opbrengsten van onderzoek niet “beperkt” blijven tot belangrijke rapporten, theoretische kennis en onderzoeksinstrumenten, die soms ver weg lijken te staan van de praktijk of de praktijk helemaal niet bereiken. Het literatuuronderzoek en de gestructureerde ontwikkelsessies met professionals en ervaringsdeskundigen hebben in dit project een instrument opgeleverd dat direct en actiegericht bruikbaar is als methodisch instrument in de dagelijkse hulp.
Meer weten?
Het instrument SCRES staat opgenomen in de Databank Instrumenten van het NJi. Wil je meer weten over het langlopende ontwikkel- en onderzoeksproject Screening en Evaluatie bij Scheidingshulp of over het instrument SCRES, stuur dan een mail naar de ontwikkelaars:
- Olaf Goorden (iHub) — olaf.goorden@ihub.nl
- Bernadette Janssen (Sterk Huis) — bernadettejanssen@sterkhuis.nl
Naast de links in dit blog kunnen collega's aanvullende informatie vinden op de onderzoeksposters via deze pagina op ons Portaal.
Over de SCRES verscheen in 2023 een artikel in vaktijdschrift Kind & Adolescent Praktijk. Het artikel staat achter een betaalmuur, maar is eventueel toegankelijk door een gratis proefabonnement te nemen.