Wat is ‘op een inclusieve manier werken aan inclusief onderwijs’?
Inclusief onderwijs is thuisnabij onderwijs waarin alle kinderen en jongeren meedoen en succesvol leren ín de groep. Ondersteuning is beschikbaar voor iedereen, niet alleen voor leerlingen met een label of arrangement.
In het huidige systeem, met ‘regulier’ en ‘gespecialiseerd’ onderwijs, kan een leerling vaak wel of niet ‘passen’. Passend onderwijs zoekt naar oplossingen om de leerling in het bestaande systeem in te passen. Bij inclusief onderwijs is het vertrekpunt anders: de leeromgeving wordt zo ingericht dat deze voor alle leerlingen passend wordt.
Voor docenten betekent dit bijvoorbeeld: prikkelarme plekken waar elke leerling kan gaan zitten, samenwerken aan een positief leerklimaat en variatie in werkvormen die verschillende leerstijlen activeren. Het aanpassen van de leeromgeving kennen we binnen iHub Onderwijs ook vanuit benaderingen als School Wide Positive Behavior Support (SWPBS).
Moet een individuele docent álles kunnen bieden in de klas?
Het is begrijpelijk dat docenten zich afvragen hoe zij in hun eentje alle leerlingen goed zouden moeten onderwijzen en begeleiden. Onderzoek laat zien: inclusief onderwijs kan geen individuele opdracht zijn. Ondersteuning, samenwerking en samen leren zijn noodzakelijk. In de huidige context is lesgeven echter wel vaak een individuele aangelegenheid: één (volle) klas, één docent. Leren tussen professionals gebeurt vooral ná het lesgeven. Een systeem- en cultuurverandering is dus nodig.
De route richting inclusief onderwijs vraagt bovendien om stapsgewijze ontwikkeling waarin barrières voor leren en meedoen opgespoord worden en de leeromgeving steeds passender wordt. Daarvoor is de expertise van leerlingen en ouders, gespecialiseerd onderwijs, jeugdhulp en regulier onderwijs nodig. Vangnetten blijven voorlopig nodig, maar het doel is om die nu of op termijn zoveel mogelijk te organiseren als voorzieningen voor iedereen. Een mooi voorbeeld is de ontwikkeling van de al langer bekende Trajectvoorziening op veel scholen voor regulier onderwijs: een rustige, begeleide ruimtes voor time-out of extra ondersteuning. Steeds vaker wordt gekeken hoe de expertise van specialisten uit deze voorzieningen meer in de klas en dus voor álle leerlingen kan worden ingezet.
In het onderzoek staan ‘inclusieve leernetwerken’ centraal. Wat zijn dat?
Deze “VO all-in LABs” zijn leernetwerken die vier keer per jaar bijeen komen, met een focus op leren én op impact in de praktijk. Aan tafel zitten o.a. leerlingen, ouders, docenten, coördinatoren uit regulier en speciaal onderwijs en jeugdhulpverleners. Onderzoekers van iHub Servicecentrum en de Universiteit van Amsterdam brengen kennis in en helpen bevindingen verzamelen en delen. De deelnemers zijn co-onderzoekers: verschillen die zij zien worden gebruikt als kracht voor ontwikkeling. Dat kan soms schuren, maar sluit nauw aan bij de realiteit in de scholen.
De deelnemers nemen wat in het lab gebeurt mee terug naar hun eigen “ploeg”: het docententeam, de leerlingenraad, het zorgteam, enzovoort. We onderzoeken of deze samenwerking het vertrouwen vergroot in het gezamenlijk succesvol kunnen realiseren van inclusief onderwijs. Dat wordt ook wel ‘collective efficacy’ genoemd.
Waar staan jullie nu en hoe kunnen iHub-professionals meedoen?
Voor de zomer werven we deelnemers die vier keer per jaar aan een “VO all-in LAB” willen deelnemen. Na de zomer starten we met die LABs. Parallel loopt een literatuurreview naar effectief werken aan inclusief onderwijs.
We zoeken meerdere deelnemers vanuit alle rollen en perspectieven: deelnemers met een constructieve houding én binding met regio Noord. In een tweede ring rondom de leernetwerken organiseren we later bredere kennisdeling, waar iedereen bij kan aansluiten.
Werk je in het vo of vso en wil je meedoen of meer weten? Of ken je ouders, leerlingen of anderen die hun stem willen laten horen? Overleg met je leidinggevende en neem contact op met Annegien Simis: annegien.simis@ihub.nl / a.h.j.simis@uva.nl.