Iedere maand zetten we een project in de spotlight dat laat zien waar we bij iHub mee bezig zijn, wat ons drijft en wat we belangrijk vinden. Van innovatieve initiatieven tot projecten die het verschil maken voor onze jongeren, medewerkers en samenwerkingspartners. Lees hoe we impact willen maken, stap voor stap.
In deze blog vertellen we je over ons onderzoek naar moreel beraad in de residentiële jeugdzorg. We werken samen met ExpEx, Hogeschool Leiden en de Universiteit van Amsterdam. Voor dit onderzoek hebben we subsidie gekregen van ZonnMw, een organisatie die projecten over gezondheid, zorg en welzijn financiert. Ook vertellen we meer over de rol van ervaringsdeskundigen in dit project.
"Zonder ervaringsdeskundigen missen we een belangrijke spiegel op de morele afwegingen die worden gemaakt"
Morele dilemma’s en moreel beraad
Medewerkers in de residentiële jeugdzorg krijgen soms te maken met morele dilemma’s. Dat betekent dat er meerdere keuzes zijn en het moeilijk is om te bepalen wat het juiste is. Het is lastig kiezen omdat er bij elke mogelijkheid een nadeel is. De overwegingen kunnen tegenstrijdig zijn. In het voorbeeld hieronder heeft zowel het wel als niet vastpakken van een jongere nadelen.
Het is 23.00 in de avond. Op de groep zijn twee medewerkers aanwezig. Eén van de jongeren is wakker en onrustig. Hij loopt rond op de groep, is moeilijk aan te spreken. Je ziet als medewerker dat de jongere steeds meer gespannen wordt. De jongere reageert niet of nauwelijks op de vragen die je stelt, hij is niet bereikbaar. De spanning neemt steeds verder toe en er ontstaan conflicten tussen de jongere en de medewerkers. De jongere begint met stoelen te gooien en probeert de medewerkers op de groep aan te vallen en te slaan. Moeten de medewerkers de jongere vastpakken?
Bij een moreel dilemma kunnen medewerkers binnen iHub een moreel beraad aanvragen. Tijdens een moreel beraad onderzoeken deelnemers samen het dilemma. Twee getrainde gespreksleiders begeleiden het gesprek. Aan het beraad doen alle belangrijke betrokkenen mee, zoals collega’s, ouders, de jongere en ketenpartners zoals de jeugdbeschermer of wijkagent. In het moreel beraad bespreken de deelnemers alle mogelijke keuzes. Ze onderzoeken ook andere oplossingen en bepalen samen wat de eerste concrete stap in de praktijk wordt.
Het project Moreel Beraad in de Residentiele Jeugdzorg
Op dit moment wordt een moreel beraad alleen ingezet als iemand dit aanvraagt. In dit project onderzoeken we wat er gebeurt als we dit structureel inzetten. We willen weten of het structureel meedoen met een moreel beraad medewerkers helpt bij dilemma’s rond vrijheidsbeperkende maatregelen en of het bijdraagt aan de professionele ontwikkeling van medewerkers. Vier teams doen mee aan het onderzoek. Elk team doet drie keer mee aan een moreel beraad. Na elk beraad interviewen we verschillende deelnemers.
Ervaringsdeskundigheid
Ervaringsdeskundigen hebben twee belangrijke rollen in dit project. Zij doen mee aan het moreel beraad als een jongere of ouder van de groep zelf niet kan deelnemen. Daarnaast werken twee ervaringsdeskundigen mee als onderzoeker. Samen met de andere onderzoekers interviewen zij de betrokken jongeren en ouders die aan het moreel beraad hebben deelgenomen.
Mickey is verbonden aan ExpEx en één van de ervaringsdeskundige onderzoekers. Zij vertelt ons meer over haar werk en ervaringen binnen dit project.
Kun je iets vertellen over je eerste ervaringen binnen dit project?
“Mijn eerste ervaringen zijn tot nu toe heel positief”, vertelt Mickey. “Wat ik sterk vind, is dat ervaringsdeskundigheid hier geen losse toevoeging is, maar een vast onderdeel van zowel het moreel beraad als het onderzoek ernaar. Dat betekent dat dit perspectief niet af en toe wordt opgehaald, maar een vaste plek krijgt in het onderzoek. Dat geeft ook een belangrijke boodschap af: ervaringskennis is geen bijzaak, maar een volwaardige kennisbron in het verbeteren van zorg en besluitvorming.”
Welke invloed verwacht je dat de inzet van ervaringsdeskundigen heeft in dit project?
“Het perspectief van ervaringsdeskundigen maakt zichtbaar of het gesprek in het moreel beraad daadwerkelijk recht doet aan de leefwereld van jongeren en ouders. Tegelijkertijd geven professionals inzicht in hoe het beraad hen helpt bij zorgvuldige besluitvorming rondom vrijheidsbeperkingen en morele dilemma’s. Door deze perspectieven naast elkaar te leggen, zien we beter of structureel moreel beraad leidt tot betere en zorgvuldiger gedragen besluiten.”
Wat heeft jou gemotiveerd om bij dit project betrokken te zijn?
“Wat mij heeft gemotiveerd, is mijn eigen ervaring als jongere in verschillende residentiële voorzieningen waar vrijheidsbeperkingen werden toegepast. Ik heb van dichtbij meegemaakt welke impact, en ook schade, zulke maatregelen kunnen hebben. Die ervaringen draag ik met me mee.
Tegelijkertijd zie ik nu, in mijn rol als ervaringsdeskundige, dat professionals ook zoeken naar hoe zij zorgvuldig kunnen handelen in een tijd van verandering, zoals bij de afbouw van de gesloten jeugdzorg. Dat spanningsveld, tussen bescherming, veiligheid en het voorkomen van schade, vraagt om zorgvuldige morele afwegingen.
Juist daarom wilde ik als onderzoeker bijdragen aan dit project: om te onderzoeken hoe moreel beraad kan helpen bij het maken van die afwegingen en of het daadwerkelijk bijdraagt aan betere besluitvorming en minder morele stress. Daarnaast vind ik het waardevol dat ervaringsdeskundigen structureel aansluiten bij het moreel beraad, zodat het perspectief van jongeren en ouders niet achteraf, maar tijdens het gesprek zelf wordt meegenomen.”
Wat zou het project missen als we niet zouden werken met ervaringsdeskundigheid?
“Dan zou het onderzoek waarschijnlijk vooral inzicht geven in hoe professionals het moreel beraad ervaren in relatie tot hun professionele ontwikkeling en morele stress. Wat dan ontbreekt, is de toets vanuit het perspectief van jongeren en ouders: draagt het beraad daadwerkelijk bij aan zorgvuldige besluitvorming rondom vrijheidsbeperkingen zoals die wordt beleefd door degenen die ermee te maken krijgen?
Zonder ervaringsdeskundigen missen we een belangrijke spiegel. We weten dan vooral hoe professionals het beraad ervaren. Maar we zien minder goed of besluiten ook recht doen aan de leefwereld en (rechts)positie van jongeren en ouders. Daardoor is het lastiger om vast te stellen of moreel beraad niet alleen helpt voor professionals, maar ook leidt tot rechtvaardige keuzes in de praktijk.”
Wat heb je tot nu toe zelf geleerd door zelf mee te doen in dit project?
“Ik heb geleerd hoe ik mijn ervaringsdeskundigheid op een onderzoeksmatige manier kan inzetten. Het project leert mij niet alleen meer over moreel beraad, maar ook over hoe ervaringskennis een volwaardige plek kan krijgen binnen onderzoek en binnen het moreel beraad.”
Zijn er andere belangrijke dingen die je mee wilt geven?
“Wat ik mee wil geven, is dat structurele inzet van moreel beraad én van ervaringsdeskundigheid niet vanzelfsprekend leidt tot impact. Het vraagt om duidelijke randvoorwaarden: een veilige setting, gelijkwaardige deelname en bereidheid om echt geraakt te worden door verschillende perspectieven.
In het onderzoek zie ik hoe waardevol het is wanneer die voorwaarden aanwezig zijn, maar ook hoe kwetsbaar het kan zijn als participatie vooral formeel blijft. Als we willen dat moreel beraad echt bijdraagt aan professionele ontwikkeling, minder morele stress en zorgvuldige besluitvorming moeten we blijven kijken hoe het in de praktijk wordt uitgevoerd en ervaren.”
"Ik geef in dit onderzoek ruimte aan verschillende perspectieven, zodat we eerlijk kunnen beoordelen wat moreel beraad écht betekent voor zorgvuldige besluitvorming"
Vooruitblik
Volgende maand vertelt Ruben Turk in deze blog over dienstlevensloop management. Hierin bespreken we ons dienstportfolio en hoe we er samen voor zorgen dat iHub over een gezond, passend, en vooruitstrevend dienstaanbod beschikt voor onze jongeren.